ورزا جنگ


 " انسان برای اوقات فراغت و بیکاری خود بازی‌ها و سرگرمی‌های مختلفی ابداع نموده است، از آن جمله استفاده از حیوانات برای این منظور می باشد. مردم جوامع و ملل از حیوانات گوناگون برای سرگرمی و تفریح بهره گرفته‌اند. از جمله این حیوانات می‌توان از خرس، اسب، میمون سگ، طوطی، عقاب، کبوتر، قوچ، خروس، مرغ عشق و غیره نام برد. به طور نمونه می‌توان از جمگ شتر، گاورنر، قوچ خروس و ... نام برد. گاه پادشاهان در این امر دخالت می‌کردند. شاه سلطان حسین صفوی، در سال 1659 میلادی، طی دستوری جنگ حیوانات را ممنوع و تربیت گاو نر، خروس، و قوچ را منع کرد. این دستور را بر روی تخته سنگ نقر کرده بودند و در مساجد جامع شهرهای آمل در مازندران و لاهیجان قرار داده بودند. پس از ان مظفرالدین شاه قاجار که در یکی از نمایشهای ورزا جنگ شرکت داشت، چون این نمایش را بی رحمانه و وحشیانه سافت، دستور به قطع این نمایش داد، اما این بازی همچنان برگزار می‌شد و مورد توجه مشتاقان این نمایش بود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی بار دیگر دستور منع این نمایش به وسیله متولیان امرصادر گردید.، اما مردم هنوز مخفیانه این نمایش را برگزار می کنند. ورزا جنگ یکی از بازی ها و سرگرمی های بومی گیلان است. اجرای این نمایش سابقه تاریخی و طولانی دارد، همچنان که مراسک گاوبازی در میان مردم اسپانیا معروف است و از سرتاسر جهان برای دیدن این سرگرمی به اسپانیا می‌روند، نمایش ورزاجنگ در گیلان می‌تواند برای جذب جهانگردان و گردشگران بسیار تماشایی باشد. در یک سده پیش، ورزا جنگ در باغ مدیریه واقع در خارج از شهر رشت انجام می‌گرفت. از جمله معروف‌ترین این ورزاجنگ‌ها، نمایشی بود که به افتخار سپهبد اعظم و به مناسبت عروسی پسرش مدیرالمک برپا شد. آرایش ورزاها آرایش ورزاها از رسوم متداول قبل از جنگ محصوب می شد. شیوه آرایش به این صورت بود که پیشانی ورزا حنا می‌بستند تا بیانگر نیک بختی و پیروزی آن باشد. اطراف کوهان را با بند می‌بستند و بر این بند آیینه ‌ها و دعاهایی که در کیسه‌های کوچک ابریشمی دوخته شده بود، آویزان می‌کردند. بند دیگری نیز دوی شاخ های ورزا می پیچیدند برای نگهداری آیینه‌هایی که روی پیشانی ورزا قرار می‌گرفت. صاحبان ورزاها اغلب اوقات برای جلوگیری از چشم زخم، تخم مرغی را به یک ملا یا روحانی می‌دادند تا ادعیه‌ای روی آن نوشته شود، آنگاه تخم مرغ را روی پیشانی حیوان می‌شکستند. در دهه های گذشته به گردن و دوش ورزای جنگی، زنگ و یراق نیز می‌بستند که هنگام حرکت آهنگ مخصوصی داشت و به غرور و هیبت حیوان می افزود. برخی از اصطلاحات و واژگان بومی در ورزا جنگ کله ورزا kalə varzā : ورزای جنگی، گاو نری که برای جنگ تربیت می‌شد. کاری ورزا kāri varzā : گاو نری که برای شخم تربیت می شد. ورزا کوله varzā kolə : گوساله، ورزای کم سن و سال گیله مال gilə māl : گاو نری که از نژاد گاو گیلانی است پیشانی زن: ورزایی که در شاخ زدن به پیشانی حریف از چپ و راست ماهر است و سعی می‌کند که نوک شاخش را با ضربه هرچه تمام‌تر به پیشانی حریف بکوبد. سرامنده sarā mandə : ورزای معروف و جنگجو، گاو نر جنگی که جنگ‌های زیادی کرده و سنش بیش از هفت سال است و در اکثر مبارزات پیروز شده و به دلیل پیروزی‌های متعدد، معروف و نامی است و طرفدارای زیادی دارد. شاخ تراش: وزرایی که سنش از سه سال گذشته و شاخ‌هایش قابل تراشیدن باشد. گمجی شاخ gəməji šāx: ورزایی که شاخ خمیده دارد(گمج ظرف سفالی)، برگرفته از یکی از ورزاهای معروف درگیلان" (برگرفته از کتاب بازی‌ها و نمایش‌های سنتی گیلان، سید هاشم موسوی ،1386)

۱۷بهمن ۱۳۹۷ ساعت ۲:۰۱ PM

26